Gözyaşı Sistemi Anatomisi

Gözyaşı sisteminin nasıl çalıştığını anlamak, tıkanıklık durumunu kavramak için önemlidir:

1. Gözyaşı bezi (lakrimal bez): Üst kapağın dış kısmında yer alır ve gözyaşını üretir.
2. Göz yüzeyi: Gözyaşı göz kırpma hareketiyle göz yüzeyine yayılır, kornea ve konjonktivayı nemlendirir ve besler.
3. Punktumlar: Üst ve alt kapağın iç köşesindeki küçük açıklıklardır. Gözyaşı buradan drenaj sistemine girer.
4. Kanaliküller: Punktumlardan başlayan ince kanallar, gözyaşını gözyaşı kesesine taşır.
5. Gözyaşı kesesi (lakrimal kese): Göz ile burun arasında, lakrimal kemiğin önünde yer alan küçük bir kesedir.
6. Nazolakrimal kanal: Gözyaşı kesesinden burun boşluğuna uzanan kanaldır. Tıkanıklık en sık bu kanalda görülür.

Tıkanıklık Neden Olur?

Nazolakrimal kanal tıkanıklığı çeşitli nedenlerle gelişebilir:

• Yaşa bağlı (involusyonel) değişiklikler: Yetişkinlerde en sık nedendir. Yaşlanmayla birlikte kanal duvarında kronik inflamasyon ve fibrozis gelişir, kanal daralır ve sonunda tıkanır.
• Doğumsal (konjenital) tıkanıklık: Bebeklerde nazolakrimal kanalın alt ucundaki Hasner valvülünün açılmaması sonucu oluşur.
• Enfeksiyon ve inflamasyon: Kronik sinüzit, burun mukoza hastalıkları veya geçirilmiş enfeksiyonlar kanal tıkanıklığına neden olabilir.
• Travma: Yüz bölgesine alınan darbeler veya burun ameliyatları nazolakrimal kanalı hasarlayabilir.
• Tümörler: Nadir olmakla birlikte burun veya gözyaşı kesesi bölgesindeki kitleler kanala baskı yapabilir.
• İlaçlar: Bazı topikal göz damlaları (özellikle uzun süreli antiglokomatöz tedavi) kronik punktum ve kanal inflamasyonuna yol açabilir.

Yetişkinlerde ve Bebeklerde Farklar

Belirtiler

Gözyaşı kanalı tıkanıklığının en belirgin belirtileri şunlardır:

• Epifora (sürekli gözyaşı akışı): En karakteristik belirtidir. Gözyaşı göz yüzeyinden taşar ve yanak üzerinde akar. Soğuk ve rüzgarlı havada belirginleşir.
• Mukopürülan akıntı: Gözyaşı kesesinde biriken sekresyon bazen yapışkan, sarımsı bir akıntıya dönüşür. Göz iç köşesine bastırıldığında punktumdan akıntı gelebilir.
• Göz iç köşesinde şişlik: Gözyaşı kesesinin genişlemesi (mukoseli veya dakriyosistit) ile şişlik ve hassasiyet oluşabilir.
• Göz yaşarmasına bağlı bulanık görme: Gözyaşı birikimi geçici görme bulanıklığına neden olabilir.
• Tekrarlayan konjonktivit: Gözyaşı birikimi bakteriyel üreme ortamı oluşturarak tekrarlayan enfeksiyonlara zemin hazırlayabilir.

Tanı Yöntemleri

Gözyaşı kanalı tıkanıklığının tanısı klinik muayene ve yardımcı testlerle konur:

1. Gözyaşı menisküs değerlendirmesi: Yarık lamba ile alt kapak kenarındaki gözyaşı menisküs yüksekliği ölçülür. Artmış menisküs tıkanıklığı düşündürür.
2. Gözyaşı kaybolma testi (dye disappearance test): Göze florasan boya damlatılır ve 5 dakika sonra her iki gözde boya miktarı karşılaştırılır. Tıkanan tarafta boya beklenen sürede kaybolmaz.
3. Gözyaşı yolu irrigasyonu (lavaj): Punktumdan serum fizyolojik enjekte edilir. Sıvı burundan geliyorsa kanal açıktır; gelmiyorsa tıkanıklık vardır. Tıkanıklığın yeri ve derecesi hakkında bilgi verir.
4. Dakriyosistografi (DSG): Gözyaşı yollarına kontrast madde verilerek röntgen veya BT ile görüntüleme yapılır. Tıkanıklığın kesin yeri ve gözyaşı kesesinin durumu belirlenir.
5. Dakriyosintigrafi: Radyoaktif madde ile gözyaşı drenajının fizyolojik akışı değerlendirilir. Kısmi tıkanıklıklarda yararlıdır.

Tedavi Seçenekleri

Bebeklerde tedavi

• Crigler masajı: Gözyaşı kesesi bölgesine parmakla aşağı doğru baskılı masaj uygulanır. Günde 2-3 kez, her seferinde 5-10 tekrar yapılır. Kese içindeki basıncı artırarak tıkanıklığın açılmasına yardımcı olabilir.
• Sondaj (probing): 12 ay sonra kendiliğinden açılmayan tıkanıklıklarda uygulanır. İnce bir metal sonda ile nazolakrimal kanal mekanik olarak açılır. Başarı oranı %80-90 civarındadır.
• Silikon tüp entübasyonu: Sondaj başarısız olursa veya tekrarlayan tıkanıklıkta silikon tüp yerleştirilerek kanalın açık kalması sağlanır. Tüp genellikle 3-6 ay sonra çıkarılır.

Yetişkinlerde tedavi

• Konservatif yaklaşım: Kısmi tıkanıklıklarda sıcak kompres, gözyaşı yolu lavajı ve gerektiğinde topikal antibiyotik uygulanabilir. Tam tıkanıklıkta konservatif tedavi genellikle yetersizdir.
• Balon dakoplasti:Tıkanan kanala balon kateter yerleştirilip şişirilerek kanal genişletilir. Etkinliği DCR'ye kıyasla daha düşüktür.
• Dakriyosistorinostomi (DCR): Yetişkinlerde tam nazolakrimal kanal tıkanıklığının standart tedavisidir. Gözyaşı kesesi ile burun boşluğu arasında yeni bir geçiş yolu oluşturulur. Literatürde yüksek başarı oranları bildirilmektedir. Detaylı bilgi için DCR ameliyatı sayfasını inceleyebilirsiniz.

İlgili Tedaviler